Toptan satış, perakendeden farklı kurallarla işler. Her müşterinin kendi fiyatı, kendi iskontosu ve kendi vadesi vardır; satış çoğu zaman peşin değil açık hesaba yapılır ve tahsilat günü kâr kadar önemlidir. Bu yüzden toptancı için satış programı, kasa ekranından çok bir cari takip ve fiyat yönetimi aracıdır. Bu rehberde toptancıların satış ve cari takip programında neye bakması gerektiğini, düzeni nasıl kuracağını adım adım anlatıyoruz.

Toptan satışı perakendeden ayıran beş konu

Bir programın toptan işe uygun olup olmadığını anlamak için önce toptan satışın kendine özgü ihtiyaçlarını netleştirmek gerekir:

  1. Müşteriye özel fiyat: Aynı ürün bir bakkala bir fiyattan, büyük bir markete başka bir fiyattan satılır.
  2. İskonto zinciri: Liste fiyatı üzerine art arda uygulanan birden çok iskonto sık görülür.
  3. KDV hariç çalışma: Toptanda fiyatlar çoğunlukla KDV hariç konuşulur ve belgelenir.
  4. Vade ve risk: Satışın büyük kısmı açık hesaptır; müşterinin borcu ve vadesi takip edilmezse alacak birikir.
  5. Teslimat: Mal çoğu zaman işletmeden alınmaz, gönderilir; teslim belgesi ve teslim bilgisi gerekir.

Perakende odaklı bir programla toptan iş yürütmeye çalışmak genellikle bu beş noktanın elle, defterde ya da ayrı tablolarda tutulmasıyla sonuçlanır. Doğru program bunları satış anında kendiliğinden uygular.

Müşteriye özel fiyat listesi ve miktar kademesi

Toptancının en çok zaman kaybettiği iş, her satışta "bu müşteriye hangi fiyatı veriyorduk?" sorusudur. Bu sorunun kalıcı çözümü fiyat listeleridir. Fiyat listesi, belirli bir müşteri grubuna uygulanan fiyatların toplu tanımıdır; müşteri kartına bağlandığında o müşteriye yapılan her satışta fiyatlar kendiliğinden gelir.

Fiyat listesi kurarken şu adımları izleyin:

  1. Müşterilerinizi fiyat davranışına göre gruplayın: bakkal ve büfe, market, kurumsal alıcı, bayi gibi.
  2. Her grup için bir fiyat listesi tanımlayın; başlangıçta az sayıda liste ile başlamak yönetimi kolaylaştırır.
  3. Çok alana daha düşük fiyat uyguluyorsanız miktar kademesi tanımlayın: belirli bir adedin üzerinde farklı birim fiyat.
  4. Her müşterinin kartına ilgili listeyi bağlayın ve listeleri zam dönemlerinde toplu güncelleyin.

Bu düzen kurulduğunda satış personeli fiyat ezberlemek zorunda kalmaz, yanlış fiyattan satış yapılmaz ve fiyat politikası yazılı hâle gelir.

İskonto zinciri: art arda iskontoları doğru kurmak

Toptanda "liste fiyatı üzerinden yüzde on, üstüne yüzde beş" gibi zincirleme iskontolar yaygındır. Zincirleme iskontoda her iskonto bir önceki iskontodan sonra kalan tutara uygulanır; bu nedenle toplam indirim, oranların düz toplamından daha düşüktür. Elle hesaplandığında hata payı yüksektir.

Programda dikkat edilmesi gerekenler:

  • Birden çok iskonto alanı olmalı ve müşteri bazında tanımlanabilmelidir.
  • Müşteriye tanımlı iskonto zinciri satışa kendiliğinden gelmeli, gerektiğinde satırda değiştirilebilmelidir.
  • İskonto yetkisi personele göre sınırlanabilmeli; yetkisiz iskonto yapılamamalıdır.
  • İskontolu satışın kârı satır satır görülebilmelidir; aksi hâlde iskonto kârı sessizce eritir.

Aynı mantık alış tarafında da geçerlidir. Tedarikçi faturasındaki iskontolar ve masraflar maliyete doğru dağıtılmazsa satış fiyatı yanlış hesaplanır.

Vade, risk limiti ve vadesi geçmiş borç

Toptan satışta kârı belirleyen yalnız fiyat değil, paranın ne zaman tahsil edildiğidir. Vadesi geçmiş alacak hem nakit akışını bozar hem de müşteriyle ilişkiyi zorlaştırır. Bu yüzden program şu üç şeyi yapabilmelidir:

  • Müşteri bazında vade: Her müşterinin ödeme vadesi kartında tanımlı olmalı ve satışa kendiliğinden gelmelidir.
  • Risk limiti: Müşterinin açık hesap borcu için bir üst sınır belirlenmeli; sınır aşılacaksa satış sırasında uyarı ve yetkili onayı istenmelidir.
  • Vadesi geçmiş borcun satışta görünmesi: Vadesi geçmiş borcu olan müşteriye yeni satış yapılırken program bunu sormalıdır. Karar yine sizindir, ama bilerek verilir.

Haftalık bir vade takibi alışkanlığı edinin: vadesi bu hafta dolan ve geçmiş alacakları listeleyin, tahsilat aramalarını bu listeye göre planlayın.

Cari ekstre, borç yaşlandırma ve tahsilat düzeni

Müşteriyle mutabakatın temeli cari ekstredir. Ekstre, belirli bir dönemdeki satışları, iadeleri ve tahsilatları yürüyen bakiyeyle gösterir. Ekstreyi PDF ya da Excel olarak müşteriye gönderebilmek, "hesabımız tutmuyor" tartışmalarını kısaltır.

Borç yaşlandırma raporu ise alacakları bekleme sürelerine göre gruplar ve en eski borçları öne çıkarır. Tahsilat önceliğini belirlemek için en kullanışlı rapordur. Tahsilat tarafında şunlara dikkat edin:

  1. Her tahsilat için makbuz düzenleyin; makbuzun müşteride bir kopyası olsun.
  2. Kasadan yapılan tahsilatların kasa raporuna, havale ile gelenlerin ilgili hesaba işlendiğinden emin olun.
  3. Tedarikçi borçlarınızı da aynı düzende izleyin; alacak ve borç dengesini birlikte görmek nakit planını kolaylaştırır.

Küçük ölçekli işletmeler için veresiye takibinin temellerini anlatan bakkal ve büfede veresiye takibi rehberi de toptancıların perakende müşterileriyle ilişkisinde yol gösterici olabilir.

Sipariş, kapora ve teslim belgesi

Toptan müşterinin bir bölümü malı hemen almaz; sipariş verir, bazen kapora öder, mal hazır olunca teslim alır. Bu süreç programda izlenmezse siparişler unutulur, kaporalar karışır. İyi bir düzende:

  • Sipariş, müşteri ve kapora tutarıyla birlikte kaydedilir.
  • Ürün gelince sipariş satışa dönüştürülür ve kapora ödemeden düşülür.
  • Gönderilen mal için teslim belgesi düzenlenir; teslim alan kişi ve teslim bilgisi kayda geçer.
  • Aynı müşteriye yapılan birden çok satış gerektiğinde tek faturada birleştirilebilir.

Belgelerin yazdırılması için uygun yazıcı seçimi de önemlidir; A4 belgeler ve fişler için Koznet'in yazıcı satış ve teknik servis hizmetinden yararlanabilirsiniz.

Kârı satır satır görmek

Toptanda kâr marjları perakendeye göre daha dardır; iskonto ve vade bu marjı kolayca eritebilir. Bu nedenle her satışta satır bazında maliyeti ve brüt kârı görmek büyük önem taşır. Programda şu raporlara bakın:

  • Satış ayrıntısında satır kârı: Her ürünün maliyeti, satış tutarı ve brüt kârı aynı ekranda.
  • Kâr raporu: Dönem içindeki net satış, satılan malın maliyeti ve brüt kâr.
  • ABC analizi: Cironun büyük kısmını hangi ürünlerin getirdiğini gösterir; stok ve fiyat kararlarında yol gösterir.
  • Dönem karşılaştırması: Bu ayı geçen ayla ya da geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırır.

Programı seçmeden önce kontrol listesi

SoruNeden önemli?
Müşteriye özel fiyat listesi ve miktar kademesi var mı?Yanlış fiyattan satışı önler, fiyat politikasını yazılı hâle getirir.
Birden çok iskonto alanı müşteri bazında tanımlanabiliyor mu?Zincirleme iskonto elle hesaplanmaz.
Vade ve risk limiti satışta denetleniyor mu?Alacak birikmesini satış anında durdurur.
Ekstre ve borç yaşlandırma PDF ve Excel olarak alınabiliyor mu?Mutabakatı ve tahsilat planını kolaylaştırır.
Satış ayrıntısında satır bazında kâr görünüyor mu?İskontonun kârı eritip eritmediğini gösterir.
Mevcut müşteri listesi açılış bakiyeleriyle aktarılabiliyor mu?Açık hesapları elle yeniden girme ihtiyacını ortadan kaldırır.

KozSoft ile toptan satış nasıl yürür?

KozSoft, Koznet Bilişim'in perakende ve toptan işletmeler için geliştirdiği satış, stok, cari ve kasa platformudur. Toptan satış ekranları Profesyonel ve Çoklu Şube paketlerinde açıktır ve bu rehberdeki düzenin büyük bölümünü karşılar:

  • Panelde KDV hariç toptan satış yapılır; müşterinin fiyat listesi, iskonto zinciri ve vadesi satışa kendiliğinden gelir.
  • Fiyat listeleri ve miktar kademesi tanımlanır; satırlarda İsk.1–5 kullanılır.
  • Vade ve risk limiti müşteri bazında belirlenir; vadesi geçmiş borç satış sırasında sorulur, Vade Takibi ekranı yaklaşan ve geçmiş alacakları listeler.
  • Toptan satış ayrıntısında satır bazında maliyet ve brüt kâr, açık hesap tutarı ve teslim bilgileri görünür; teslim belgesi düzenlenir, birden çok satış tek faturada birleştirilebilir.
  • Müşteri ekstresi PDF ve Excel olarak alınır; borç yaşlandırma, tahsilat makbuzu ve tedarikçi borçları aynı düzendedir.
  • Sipariş ve kapora ekranında sipariş kaporasıyla alınır, ürün gelince teslim edilir ve kapora ödemeden düşülür.
  • Müşteri ve firma listeleri Excel'den açılış bakiyeleriyle aktarılır; mükerrer telefon ve vergi numarası yakalanır.

Toptanın yanında perakende satış da yapıyorsanız aynı hesapta barkodlu satış ekranını kullanırsınız. Çok şubeli yapılar için çok şubeli mağaza yönetimi rehberimize göz atabilirsiniz. İşletmenize uygun kurguyu konuşmak için teklif talep edin ya da bize ulaşın; 30 gün ücretsiz deneme için kozsoft.com.tr adresinden hesap açabilirsiniz. Toptan satış, cari ve rapor ekranlarını KozSoft ürün sayfasında inceleyebilirsiniz.