Aidatını zamanında ödemeyen kat malikine gecikme tazminatı uygulanması, Kat Mülkiyeti Kanunu'nun açık bir kuralıdır. Uygulamada ise bu kural en çok tartışma çıkaran konulardan biridir: oran ne kadar, gecikme hangi günden başlar, tazminata yeniden tazminat işler mi, kısmi ödeme hangi borca sayılır? Bu rehberde gecikme tazminatının dayanağını, hesap formülünü, örnek bir hesabı ve en sık yapılan hataları sade bir dille anlatıyoruz. Rehber genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta bir hukukçuya danışmanızı öneririz.

Gecikme tazminatının yasal dayanağı

634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 20. maddesi, kat maliklerinin ortak giderlere ve avansa nasıl katılacağını düzenler. Maddenin son fıkrasına göre gider ya da avans payını ödemeyen kat maliki, ödemede geciktiği günler için aylık yüzde 5 hesabıyla gecikme tazminatı ödemekle yükümlüdür. Oran 2007 yılında 5711 sayılı Kanunla yüzde 10'dan yüzde 5'e indirilmiştir; internette hâlâ eski metne dayanan yüzde 10 hesapları görülebildiği için buna dikkat edin.

Gecikme tazminatı bir faiz değil, kanunda adı konmuş bir tazminattır. Yönetim planında aksine bir hüküm bulunmadıkça uygulanması için ayrıca kurul kararı aranmaz; yine de pek çok site, aidatın son ödeme gününü ve gecikme tazminatı uygulamasını işletme projesini kabul eden kurul kararında açıkça yazar. Bu, sakinle yaşanabilecek tartışmaları baştan önler.

Gecikme ne zaman başlar?

Gecikme, borcun vadesinin geçmesiyle başlar. Vade genellikle yönetim planında ya da kurul kararında belirtilen ödeme günüdür; örneğin "aidat her ayın 10'una kadar ödenir" kararı varsa, 10'unda ödenmeyen aidat 11'inden itibaren gecikmiş sayılır.

Uygulamada bazı yönetimler kısa bir hoşgörü süresi tanır: vadeden sonraki birkaç gün içinde yapılan ödemeye tazminat yansıtılmaz. Kanunda böyle bir süre yoktur; tanınıp tanınmayacağı yönetimin ve kurulun kararıdır. Önemli olan, hangi kural seçildiyse herkese aynı biçimde uygulanmasıdır.

Hesap formülü: günlük basit hesap

Kanun oranı aylık olarak belirlemiştir; gecikme ise gün gün işler. Uygulamada yaygın kabul gören yöntem, aylık oranın 30'a bölünerek günlük orana çevrilmesi ve basit hesap yapılmasıdır:

Gecikme tazminatı = Kalan borç × (Aylık oran ÷ 30) × Gecikilen gün sayısı

Bu formülde üç nokta önemlidir:

  • Kalan borç esas alınır. Borcun bir kısmı ödenmişse tazminat yalnız ödenmeyen kısım için hesaplanır.
  • Basit hesap yapılır. Her ay biriken tazminat ana borca eklenip bir sonraki ay onun üzerinden yeniden tazminat hesaplanmaz; yani hesap bileşik değildir.
  • Gün sayısı vadeden sonraki günden hesap tarihine kadar sayılır.

Örnek hesap

Aylık aidatı 1.850 ₺ olan, son ödeme günü her ayın 10'u olan bir dairenin Ağustos, Eylül ve Ekim aidatlarını ödemediğini düşünelim. Hesap tarihi 19 Kasım olsun. Günlük oran yüzde 5 ÷ 30'dur; 1.850 ₺ için günlük tazminat yaklaşık 3,08 ₺ eder.

BorçVadeKalan borçGecikilen günTazminat
Ağustos aidatı10 Ağustos1.850,00 ₺101311,42 ₺
Eylül aidatı10 Eylül1.850,00 ₺70215,83 ₺
Ekim aidatı10 Ekim1.850,00 ₺40123,33 ₺
Toplam5.550,00 ₺650,58 ₺

Örneğin Ağustos aidatı için hesap şöyledir: 1.850 × (0,05 ÷ 30) × 101 = 311,42 ₺. Her borç kendi vadesinden itibaren ayrı hesaplanır ve sonuçlar toplanır. Bu tazminat ayrı bir borç kalemi olarak yazılır; bir sonraki hesapta bu kaleme yeniden tazminat işletilmez.

Ertesi ay yeniden hesap yaptığınızda, aynı borçlar için bu kez 19 Kasım'dan sonraki günler hesaplanmalıdır. Daha önce tazminatı yazılmış günler ikinci kez hesaplanırsa sakin aynı gecikme için iki kez borçlandırılmış olur.

En sık yapılan hesap hataları

  1. Eski oranı kullanmak: Yüzde 10 oranı 2007'den beri geçerli değildir. Aylık yüzde 5'in üzerinde bir oran uygulanmamalıdır.
  2. Bileşik hesap: Biriken tazminatı ana borca ekleyip üzerinden yeniden tazminat hesaplamak. Tazminata tazminat işletilmez.
  3. Aynı günleri iki kez hesaplamak: Her hesapta borcun ilk vadesinden başlamak. Her borç için tazminatın hangi tarihe kadar hesaplandığı kayıt altında tutulmalıdır.
  4. Ödenen kısmı düşmemek: Kısmi ödeme yapılmış borçta tazminatı borcun tamamı üzerinden hesaplamak.
  5. Yuvarlama ile kayıp: Kuruşları her satırda farklı yuvarlamak. Küçük farklar çok sayıda dairede ciddi tutarlara ulaşır.
  6. Dökümü paylaşmamak: Sakine yalnız toplam tutarı bildirmek. Hangi borç için kaç gün ve ne kadar hesaplandığı gösterilmezse itiraz kaçınılmazdır.

Kısmi ödemeler hangi borca sayılır?

Gecikmiş borcu olan bir sakin borcunun bir kısmını ödediğinde, ödemenin önce gecikme tazminatına mı yoksa ana borca mı sayılacağı sorusu doğar. Türk Borçlar Kanunu m. 100, kısmi ödemenin önce faiz ve giderlere sayılmasına ilişkin genel bir kural içerir; birçok yönetim bu nedenle ödemeyi önce gecikme tazminatına, sonra vadesi en eski borca sayar. Kimi yönetimler ise doğrudan vadesi en eski borçtan başlamayı tercih eder.

Yukarıdaki örnekle devam edelim. Tazminat 19 Kasım'da 650,58 ₺ olarak yazıldıktan sonra sakin aynı gün 2.000 ₺ ödesin. "Önce gecikme tazminatı" kuralında ödemenin 650,58 ₺'si tazminatı kapatır, kalan 1.349,42 ₺ vadesi en eski borç olan Ağustos aidatına sayılır. Ağustos aidatından 500,58 ₺ açık kalır; bir sonraki hesapta bu borç için tazminat 1.850 ₺ üzerinden değil, kalan 500,58 ₺ üzerinden ve yalnız 19 Kasım'dan sonraki günler için hesaplanır. Eylül ve Ekim aidatları ise tamamen açık olduğu için kendi tutarları üzerinden işlemeye devam eder.

Hangi sıra seçilirse seçilsin kuralın yazılı olması, bütün sakinlere aynı biçimde uygulanması ve makbuzda ödemenin hangi borçlara sayıldığının görünmesi gerekir. Ayrıntılı tahsilat düzeni için aidat takibi nasıl yapılır rehberimize bakabilirsiniz.

Kiracı mı öder, malik mi?

Aidat gibi kullanım giderleri çoğunlukla bölümde oturan tarafından ödenir. Kat Mülkiyeti Kanunu m. 22'ye göre kiracı, kat malikinin gider ve avans borcundan malikle birlikte sorumludur; ancak kiracının bu sorumluluğu ödeyeceği kira bedeliyle sınırlıdır. Kiracının ödediği tutar kira borcundan düşülür.

Bu nedenle kayıt düzeninde borcun kime yazıldığı önemlidir. Kiracı taşındığında, oturduğu döneme ait borç ve bu borca işleyen gecikme tazminatı onun üzerinde kalmalı; yeni kiracıya ya da malike kendiliğinden aktarılmamalıdır. Tahsil edilemeyen borçlar için başvurulabilecek yasal yollar ayrı bir konudur; bu aşamada bir hukukçudan destek almanızı öneririz.

Gecikme tazminatını yazılımla hesaplamak

Elle hesap küçük bir apartmanda bile vakit alır; onlarca dairede ve aylarca biriken borçlarda hata riski hızla büyür. Binyon bu hesabı kanunun ve uygulamanın kurallarına göre yapar:

  • Hesap tarihini seçersiniz; geciken her borç için kalan tutar, gün sayısı ve tazminat satır satır görünür.
  • Formül kalan borç × aylık oran ÷ 30 × gündür; hesap bileşik değildir ve tazminat satırlarına yeniden tazminat işletilmez.
  • Her borcun tazminatının hangi tarihe kadar hesaplandığı tutulur; aynı günler iki kez hesaplanmaz.
  • Oran ve hoşgörü süresi site ayarlarından belirlenir; oran aylık yüzde 5'in üzerine çıkarılamaz.
  • Seçtiğiniz bölümlere tazminat tek satır olarak yazılır; ayrıntılı döküm sakinin ekstresinde ve sakin panelinde görünür.
  • Kısmi ödemelerin önce gecikme tazminatına mı, önce en eski borca mı sayılacağını site ayarından seçersiniz.

Gecikme tazminatını ve bütün aidat takibinizi tek panelde yönetmek için Binyon apartman ve site yönetim programını inceleyin ya da demo ve teklif isteyin. Sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.