Beyaz eşyadan mobilyaya, giyimden elektroniğe kadar pek çok esnaf, müşterisine malı bugün verip bedelini birkaç ayda almayı önerir. Kredi kartı olmayan ya da kartını kullanmak istemeyen müşteri için bu bir kolaylık, işletme için ise satışı artıran bir yöntemdir. Ancak taksitli satış, takibi en çok emek isteyen satış türüdür: her müşterinin farklı sayıda taksiti, farklı ödeme günleri ve farklı gecikmeleri vardır. Bu rehberde taksitli ve vadeli satışın nasıl kayda geçirileceğini, ödeme planının nasıl kurulacağını ve gecikmelerin nasıl izleneceğini anlatıyoruz.
Taksitli satış ile vadeli satış arasındaki fark
İki kavram çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır, ancak takip açısından farklıdır:
- Vadeli satış: Bedel tek seferde, ileri bir tarihte ödenir. Örneğin ay sonunda ya da 15 gün sonra ödenecek bir alışveriş. Takip edilecek tek bir tarih vardır.
- Taksitli satış: Bedel parçalara bölünür ve her parça farklı bir tarihte ödenir. Takip edilecek birden çok tarih ve tutar vardır.
Üçüncü bir durum da vadesiz veresiyedir: borç yazılır ama ödeme tarihi belirlenmez. Vadesiz borçların nasıl izleneceğini esnaf için cari hesap takibi rehberimizde anlattık. Bu yazı, tarihli ödemeleri olan vadeli ve taksitli satışlara odaklanıyor.
Taksit planı nasıl kurulur?
Taksit planı, satış anında müşteriyle birlikte belirlenen ödeme takvimidir. Planı kurarken dört karar verilir:
- Taksitlendirilecek tutar: Peşinat alınıyorsa taksitlendirilecek tutar, peşinat düşüldükten sonra kalan borçtur.
- Taksit sayısı: Borcun kaç parçaya bölüneceği. Uzun planlar müşteriye kolay gelir, ancak gecikme riskini de artırır.
- Taksit aralığı: Aylık ya da haftalık. Maaşla çalışan müşteri için aylık, haftalık kazancı olan müşteri için haftalık plan daha uygundur.
- İlk taksit tarihi: İlk taksiti müşterinin gelir gününe denk getirmek, ödemelerin aksamamasına yardım eder.
Örneğin 12.000 TL'lik bir satışta 2.000 TL peşinat alınıp kalan 10.000 TL aylık 5 taksite bölünürse müşteri her ay 2.000 TL öder. Ayın 29, 30 ya da 31'ine denk gelen taksitlerde ise Şubat gibi kısa aylara dikkat edin; o ay için ödeme gününü müşteriyle önceden netleştirin.
Taksitli satışta müşteriyle yapılan anlaşmanın yazılı olması ve yürürlükteki tüketici mevzuatının gerektirdiği bilgilendirmelerin yapılması işletmenin sorumluluğundadır. Bu konuda muhasebecinize ya da hukuk danışmanınıza danışmanızı öneririz.
Kuruş artığı: taksitler neden her zaman eşit bölünmez?
1.000 TL'lik bir borcu üç taksite böldüğünüzü düşünün. 1.000 ÷ 3 = 333,333... TL eder ve kuruşun altı ödenemez. Taksitleri 333,33 TL olarak yazarsanız toplam 999,99 TL olur ve 1 kuruş kaybolur. 333,34 TL olarak yazarsanız bu kez müşteriden 1 kuruş fazla istenir.
Doğru yöntem, taksitleri eşit tutarda yazıp aradaki farkı son taksite eklemektir:
| Taksit | Vade | Tutar |
|---|---|---|
| 1. taksit | 15 Mayıs | 333,33 TL |
| 2. taksit | 15 Haziran | 333,33 TL |
| 3. taksit | 15 Temmuz | 333,34 TL |
| Toplam | 1.000,00 TL |
Kuruş farkı küçük görünse de çok sayıda taksitte birikir ve ekstrede açıklanamayan farklar olarak karşınıza çıkar. Elle tutulan defterde bu farkı her seferinde ayrıca hesaplamanız gerekir; iyi bir program bunu kendiliğinden yapar.
Ödeme planını müşteriyle paylaşmak
Taksitli satışta gecikmelerin önemli bir bölümü kötü niyetten değil, unutmaktan kaynaklanır. Müşteri hangi ay ne kadar ödeyeceğini net bilirse ödemesini de planlar. Ödeme planını paylaşmanın üç yolu vardır:
- Yazılı plan: Satış anında taksit tarihlerini ve tutarlarını gösteren bir not ya da çıktı vermek.
- Hesap dökümü bağlantısı: Müşteriye özel bir bağlantıyla ödeme planını ve işlemlerini kendi telefonundan görmesini sağlamak. Sayfa açıldığında her zaman güncel bakiye görünür.
- Taksit öncesi hatırlatma: Taksit gününden bir iki gün önce kısa bir bilgilendirme mesajı göndermek.
Bu üç yöntem birbirini tamamlar. Yazılı plan satış anındaki anlaşmayı belgeler, bağlantı müşterinin istediği an kontrol etmesini sağlar, hatırlatma ise ödeme gününü unutturmaz. Hatırlatma mesajı örnekleri ve gönderim zamanlaması için borç hatırlatma mesajı rehberimize bakabilirsiniz.
Geciken taksiti izlemek
Taksitli satışta gecikmeyi doğru izlemek için her taksit ayrı bir vade olarak ele alınmalıdır. Müşteri ödeme yaptığında tutar en eski vadeli taksitten başlayarak düşülür. Bu yöntemin sonuçları şunlardır:
- Müşteri bir taksiti eksik öderse kalan kısım o taksitte açık görünür ve gecikmesi o taksitin vadesinden hesaplanır.
- Müşteri iki taksiti birlikte öderse sonraki taksit de kapanır; vadesi geldiğinde gecikmiş görünmez.
- Vadesi gelmemiş taksitler gecikmiş sayılmaz. Toplam borç büyük görünse de vadesi geçmiş tutar yalnız vadesi geçen taksitlerden oluşur.
Günlük kontrol için iki liste yeterlidir: bugün vadesi gelen taksitler ve vadesi geçmiş taksitler. Haftalık kontrolde önümüzdeki yedi gün içinde vadesi gelecek ödemelere bakmak, hem hatırlatmaları planlamanızı hem de beklenen tahsilatı görmenizi sağlar. Geciken taksitte ilk adım nazik bir hatırlatmadır. Gecikme uzarsa müşteriyle görüşüp kalan ödemeleri yeniden konuşmak, borcu büyümeye bırakmaktan iyidir.
Tahsilat kasaya nasıl düşer?
Taksit ödendiğinde iki kayıt etkilenir: müşterinin cari hesabı ve işletmenin kasası. Elle tutulan düzende bu iki kayıt ayrı defterlerde durur ve birinin unutulması gün sonunda kasanın tutmamasına yol açar. Doğru düzende tahsilat bir kez girilir ve iki yere birden yansır:
- Nakit, kart ya da havale/EFT ile alınan taksit, müşterinin borcundan düşülür ve kasa defterine gelir olarak yazılır.
- Veresiye verilen mal kasaya yazılmaz, çünkü kasaya para girmemiştir. Kasaya yalnız tahsil edilen tutar girer.
- Kasa defterinde ödeme şekline göre dağılım görülür; günün tahsilatının ne kadarının nakit, ne kadarının kartla ya da havaleyle geldiği ayrı izlenir.
Bu ayrım, ay sonunda nakit akışını doğru okumanızı sağlar. Satış yapmış olmanız, o paranın kasaya girdiği anlamına gelmez. Taksitli satışın yoğun olduğu işletmelerde satış ile tahsilat arasındaki farkı izlemek bu yüzden önemlidir.
Telefonda ve bilgisayarda taksit takibi
Taksitli satış çoğu zaman tezgâhta yapılır; ödeme ise bazen dükkân dışında, müşterinin işyerinde ya da kapıda alınır. Takip aracının iki ortamda da rahat kullanılması gerekir. Seçim yaparken şu noktalara bakın:
- Telefonda hızlı kayıt: Tahsilatı aldığınız anda telefondan kaydedebilmek, akşam deftere geçirmeyi unutma riskini ortadan kaldırır.
- Bilgisayarda geniş görünüm: Müşteri listesi ile seçili müşterinin hesabını aynı ekranda görmek, gün sonu kontrolünü hızlandırır.
- Tek hesap: Telefonda girilen tahsilat bilgisayarda, bilgisayarda kurulan plan telefonda aynı anda görünmelidir.
KozVer'de telefon ve bilgisayar aynı hesapla çalışır. Telefonda ana ekrana eklendiğinde uygulama gibi açılır; alt menü ve büyük işlem düğmesiyle kayıt birkaç dokunuşta biter. Cari satırını sola kaydırarak Ara, Aldım ya da Verdim seçeneklerine ulaşırsınız ve tutar alanı hesap makinesi gibi çalışır. Bilgisayarda iki bölmeli cari ekranı ve klavye kısayolları vardır: F2 Verdim, F3 Aldım, F4 yeni cari ve Ctrl+K arama.
KozVer ile taksitli ve vadeli satış takibi
KozVer, Koznet Bilişim'in esnaf için geliştirdiği veresiye defteri ve cari takip uygulamasıdır. Bu rehberde anlatılan taksit ve vade düzeni KozVer'de şöyle işler:
- Verdim kaydında vade yok, tek vade ya da taksitli seçeneklerinden biri seçilir.
- Taksitli seçildiğinde 2 ile 60 arasında aylık ya da haftalık taksit planı oluşur; kuruş artığı son taksite yazılır.
- Tahsilatlar en eski vadeden başlayarak kapatılır; geciken taksitin gecikme günü ve vadesi geçmiş tutar kendiliğinden hesaplanır.
- Müşteriye gönderilen hesap dökümü bağlantısında bakiye, ödeme planı ve işlemler görünür.
- Hatırlatmalar sayfasındaki "Bugün" listesi vadesi yaklaşan, vadesi bugün olan ve gecikmiş müşterileri gösterir; hatırlatma WhatsApp ile ya da kendi Netgsm hesabınızla SMS olarak gönderilir.
- Vade takvimi hangi gün kimden ne kadar tahsilat beklendiğini gösterir; Özet ekranında 7 gün içinde vadesi gelenler listelenir.
- Nakit, kart ya da havale/EFT ile alınan tahsilat kasa defterine kendiliğinden yazılır; veresiye kasaya yazılmaz.
- Kredi limiti aşılacaksa uyarı verilir ve onay istenir.
Taksit ve vade ekranlarını KozVer ürün sayfasında inceleyebilirsiniz. İşletmenizin satış düzenine uygun kurguyu konuşmak için teklif alın ya da tanıtım isteyin. Kâğıt defterden geçişi planlıyorsanız dijital veresiye defteri rehberimiz iyi bir başlangıç noktasıdır.