Otelinizde, kafenizde ya da yurdunuzda misafirlere internet sunuyorsanız 5651 sayılı Kanun sizi de ilgilendirir. Kanun ve ona bağlı yönetmelik, insanlara belirli bir yerde internet kullanma olanağı sağlayan işletme ve kurumlardan bazı kayıtları tutmalarını ve belirli bir süre saklamalarını ister. Uygulamada "5651 log tutma" diye bilinen bu yükümlülük, birçok işletmede ya hiç karşılanmaz ya da modemin içinde kalan, kimsenin bakmadığı kayıtlarla geçiştirilir. Bu rehberde 5651 log tutma zorunluluğunun kimleri kapsadığını, erişim kaydının ne olduğunu, kayıtların ne kadar süre ve nasıl saklanması gerektiğini ve resmî bir talep geldiğinde neler yapılacağını sade bir dille anlatıyoruz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İşletmenizin durumuna özgü yükümlülükleri bir hukuk danışmanıyla doğrulamanızı öneririz.
5651 sayılı Kanun ve toplu kullanım sağlayıcı kimdir?
5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, internetteki sorumlulukları içerik, yer ve erişim sağlayıcılar ile toplu kullanım sağlayıcılar arasında paylaştırır. Toplu kullanım sağlayıcılara ilişkin ayrıntılar, 11 Nisan 2017 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik'te düzenlenmiştir.
Yönetmelik internet toplu kullanım sağlayıcıyı, kişilere belli bir yerde ve belli bir süre internet kullanım olanağı sağlayan gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlar. Bu tanım geniştir: misafirine Wi-Fi sunan otel, kafe ve restoran, öğrencisine internet veren yurt, hasta yakınlarına bağlantı sağlayan hastane, ziyaretçi ağı olan alışveriş merkezi, okul, kamu binası ve terminal bu tanımın içinde değerlendirilir. Yönetmelik ayrıca internet salonu gibi umuma açık yerlerde ücret karşılığı hizmet verenleri "ticari amaçla" toplu kullanım sağlayıcı olarak ayırır ve onlara izin belgesi gibi ek yükümlülükler getirir.
Yönetmelik ne istiyor? Temel yükümlülükler
Yönetmeliğin bütün toplu kullanım sağlayıcılar için saydığı yükümlülükler kısaca şöyledir:
- İçerik filtresi: Konusu suç oluşturan içeriklere erişimi önlemek için filtreleme sistemi kullanmak.
- Erişim kayıtları: Erişim kayıtlarını elektronik ortamda kendi sistemine kaydetmek ve iki yıl süreyle saklamak.
- Kullanıcıyı tanımlama: Kamuya açık alanlarda kullanıcıları SMS ve benzeri yöntemlerle tanımlayacak sistemleri kurmak.
Ticari amaçla hizmet veren sağlayıcılar için bunlara mülki idare amirinden izin belgesi almak, sabit IP adresi kullanmak ve kayıtların doğruluğunu, bütünlüğünü ve gizliliğini teyit eden değeri günlük olarak kaydedip iki yıl saklamak gibi yükümlülükler eklenir. İşletmenizin hangi türe girdiğini ve yükümlülüklerin ayrıntısını hukuk danışmanınızla netleştirmeniz en sağlıklı yoldur.
Erişim kaydı (log) nedir, hangi bilgileri içerir?
Erişim kaydı, iç ağınızda hangi cihaza hangi IP adresinin, ne zaman ve ne kadar süreyle verildiğini gösteren kayıttır; teknik dilde iç IP dağıtım kaydı da denir. Bir misafir Wi-Fi'ye bağlandığında modem ya da ağ geçidi ona 10.5.50.23 gibi bir iç IP adresi verir. Misafirin internete çıkışı ise işletmenin tek dış IP adresi üzerinden olur. Dışarıdan bakıldığında bütün misafirler aynı adresten geliyormuş gibi görünür. Bir bağlantının hangi cihazdan yapıldığını bulmanın yolu, iç adresi, dış adresi ve zamanı birbirine bağlayan kayıtlardan geçer.
Uygulamada iyi tutulmuş bir 5651 kaydı şu bilgileri içerir:
- İç IP adresi, cihazın MAC adresi, kullanıma başlama ve bitiş tarihi ve saati
- DHCP kayıtları: hangi MAC adresine hangi iç IP adresinin ne zaman verildiği ve ne zaman bırakıldığı
- NAT (adres çevirme) kayıtları: iç IP ve port ile dış IP ve port eşleşmesi, hedef adres ve zaman
- Misafirin nasıl tanımlandığı: telefon numarası, kimlik bilgisi, oda numarası ya da erişim kodu
Yalnız DHCP kaydı tutmak, aynı dış IP adresini paylaşan onlarca misafir arasından doğru kişiyi bulmaya çoğu zaman yetmez. NAT kaydı port bilgisiyle birlikte tutulduğunda eşleşme kesinleşir. Kullanıcıyı tanımlama adımı ise IP ve MAC adresini bir kişiye bağlar.
Kayıtların bütünlüğü: neden imza ve zaman damgası?
Bir kaydın değeri, değiştirilmediğinin gösterilebilmesine bağlıdır. Bilgisayarda duran bir metin dosyası sonradan düzenlenebilir; resmî bir incelemede "bu kayıt o gün böyleydi" diyebilmek için kanıt gerekir. Bunun yaygın yolu, her günün kayıt dosyasının özetini almak ve bu özeti bir zaman damgası sağlayıcısına mühürletmektir. Zaman damgası, dosyanın belirli bir anda var olduğunu ve o andan sonra değişmediğini kanıtlar. Ticari amaçla hizmet verenlerden istenen günlük bütünlük değeri de uygulamada bu yolla sağlanır. Ayrıntıları 5651 log imzalama ve zaman damgası rehberimizde anlattık.
Otel, kafe ve yurtlarda uygulamada durum
Yükümlülükler aynı olsa da her işletmenin ihtiyacı farklıdır:
- Oteller: Misafir sayısı fazladır, yabancı misafir çoktur. Oda numarası ve soyadıyla giriş, konaklama bitince erişimin kendiliğinden kapanması ve çok dilli karşılama sayfası işi kolaylaştırır.
- Kafe ve restoranlar: Misafir kısa süre kalır. SMS koduyla hızlı giriş ya da fişe basılan erişim kodu, süre ve hız sınırıyla birlikte yaygın tercihtir.
- Yurtlar: Kullanıcılar uzun süre aynıdır. Kullanıcı adı ve şifreyle üye girişi, kota ve cihaz sınırı öne çıkar.
- Hastane, okul ve kamu binaları: Personel, öğrenci ve ziyaretçi ağlarının ayrılması, her grubun ayrı kurallarla kayıt altına alınması gerekir.
Hangi işletme olursa olsun ortak sorun aynıdır: kayıtlar ağ cihazının belleğinde kalırsa cihaz yeniden başladığında silinir, iki yıl saklanamaz ve imzalanamaz. Bu yüzden kayıtların ayrı bir sisteme gönderilip orada saklanması gerekir. Ağ cihazının saatinin doğru olması da en az kayıtlar kadar önemlidir; yanlış saatle tutulan bir kayıt resmî talepte yanlış kişiyi gösterebilir.
KVKK ile 5651 kayıtları birlikte nasıl yönetilir?
5651 kayıtları kişisel veri içerir: telefon numarası, kimlik bilgisi, cihaz adresi ve bağlantı zamanları. Bu veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında işlenir. Kayıtların tutulması kanuni bir yükümlülükten kaynaklandığı için genellikle hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi dayanağıyla işlenir; yine de misafire bir aydınlatma metni sunulmalı ve onayın ne zaman, hangi metin sürümüyle verildiği kayıt altına alınmalıdır. Saklama süresi dolan kayıtlar silinmeli ya da yok edilmelidir.
Dikkat edilmesi gereken ikinci nokta pazarlamadır. Misafirin telefon numarasına kampanya SMS'i göndermek ayrı bir ticari ileti izni ister. Bu izin karşılama sayfasında ayrı ve isteğe bağlı bir onay kutusuyla alınmalı, İleti Yönetim Sistemi (İYS) kaydı işletme tarafından yapılmalıdır. Kimlik ve telefon bilgisine panelde kimlerin erişebildiği de sınırlandırılmalı, her görüntüleme kayda geçmelidir.
Resmî talep geldiğinde ne yapılır?
Savcılık, mahkeme ya da kolluk gibi yetkili bir makam, belirli bir tarih ve saatte belirli bir dış IP adresinden yapılan bağlantının kime ait olduğunu sorabilir. Talep yazısında genellikle dış IP adresi, zaman ve bazen port bilgisi bulunur. Bu talebe yanıt vermek için şu adımlar izlenir:
- Dış IP adresinin hangi lokasyona ait olduğu ve verilen zamanda o adresi kullanan NAT kayıtları bulunur.
- NAT kaydından iç IP adresine, iç IP adresinden o anki oturuma ve cihazın MAC adresine geçilir.
- Oturumdan misafirin tanımlama bilgisine ulaşılır.
- Sonuç, ilgili günün kayıt dosyasının imza bilgisiyle birlikte resmî yanıt yazısına dönüştürülür ve talep kayda geçirilir.
Kayıtlar dağınıksa bu iş günler sürer, hatta sonuçsuz kalabilir. Kayıtlar tek yerde ve birbirine bağlı tutulduğunda aynı sorgu dakikalar içinde yapılır.
5651 log tutma için kontrol listesi
- Misafir ağı personel ağından ayrı mı?
- Misafir bağlanmadan önce SMS, kimlik, oda numarası ya da erişim koduyla tanımlanıyor mu?
- İç IP dağıtım, DHCP ve NAT kayıtları ağ cihazından ayrı bir sisteme gönderiliyor mu?
- Kayıtlar günlük dosyalar hâlinde imzalanıyor ve iki yıl saklanıyor mu?
- Ağ cihazının saati doğru ve otomatik eşitleniyor mu?
- İçerik filtresi etkin mi?
- KVKK aydınlatma metni ve onay kayıtları tutuluyor mu?
- Resmî talebe kimin, nasıl yanıt vereceği belli mi?
KozSpot'un bu listedeki yazılım işlerini nasıl üstlendiği aşağıda anlatılıyor.
KozSpot ile 5651 kayıt yönetimi
Koznet Bilişim'in geliştirdiği KozSpot hotspot ve 5651 log yazılımı bu listenin yazılımla ilgili kısmını tek panelde toplar. Misafir, işletmenin karşılama sayfasında SMS kodu, T.C. kimlik, pasaport, oda numarası, erişim kodu ya da üye girişiyle tanımlanır; KVKK onayları metin sürümü, IP ve MAC adresiyle kaydedilir. KozSpot'un RADIUS sunucusu oturumları, syslog dinleyicisi ise ağ cihazından gelen DHCP ve NAT kayıtlarını toplar.
Her gece önceki günün kayıtları lokasyon başına tek dosyada toplanır, SHA-256 özeti RFC 3161 zaman damgasıyla mühürlenir ve bir önceki günün özetine zincirlenir. Zaman damgası için Kamu SM hesabı tanımlanabilir. Dosyalar varsayılan olarak 730 gün saklanır ve süre dolunca kendiliğinden silinir. Resmî talep geldiğinde "Kim kullandı?" sorgusu dış IP, port ve zamandan misafire ulaşır, eşleşmeyi güven düzeyiyle gösterir ve resmî yanıt yazısını hazırlar. Lokasyon ayarlarında izin belgesi bilgisi ve DNS tabanlı içerik filtresi profili de bulunur.
KozSpot yükümlülükleri sizin yerinize üstlenmez; kayıtları eksiksiz toplar, imzalar ve sorguya hazır tutar. Misafir ağınızın kurulumu için ağ ve network çözümlerimize, yazılımı kendi işletmenizle görmek için demo talebine göz atabilirsiniz. Ekranların tamamı ürün sayfasında.