Zeytin hasadı başladığında bir zeytinyağı fabrikası birkaç hafta içinde bütün yılın işini yapar. Kapıya traktörler, kamyonetler ve römorklar dizilir; her üretici zeytininin ne zaman sıkılacağını, kaç kilo yağ çıkacağını ve ne ödeyeceğini merak eder. Aynı anda hatlar çalışır, tanklar dolar, kasada para ve yağ el değiştirir. Bu yoğunlukta defter ve hesap tablosuyla tutulan kayıtlar çoğu zaman yetişmez. Bu rehberde bir zeytinyağı fabrikası programının ne işe yaradığını, seçerken hangi konulara bakmanız gerektiğini ve yağhane yazılımında olması gereken temel özellikleri adım adım anlatıyoruz.

Zeytinyağı fabrikası programı ne işe yarar?

Zeytinyağı fabrikası programı, yağhanede zeytinin kabulünden yağın teslimine kadar geçen bütün adımları tek bir kayıtta toplayan yazılımdır. Fason sıkım yapan, yani üreticinin zeytinini ücret karşılığında yağa çeviren fabrikalarda bu adımlar şöyle sıralanır: kabul ve tartım, sıra, hatta sıkım, sonuç (çıkan yağ ve asitlik), teslim ya da emanet ve ödeme. Bazı bölgelerde bu hizmete "tasiriye" de denir.

İyi bir program bu adımları birbirine bağlar. Kabulde tartılan net zeytin, sonuçta randıman hesabının tabanı olur. Sonuçta girilen yağ miktarı, ücretin ve hak yağın hesabına geçer. Teslimde kaplara konan, emanete bırakılan ya da fabrikaya satılan yağ, tank stoğunu ve üreticinin hesabını aynı anda günceller. Böylece akşam kasayı kapatırken ayrı defterleri birbirine eşlemek gerekmez.

Sezonda elle tutulan kayıtların yarattığı sorunlar

Defterle yürüyen bir yağhanede sorunlar genellikle aynı yerlerde çıkar:

  • Sıra belirsizliği: Üretici sırasının ne zaman geleceğini bilmez, sürekli sorar; bazen sıranın atlandığını düşünür.
  • Randıman tartışması: "Geçen yıl daha çok yağ çıkmıştı" itirazına gösterilecek düzenli bir kayıt yoktur.
  • Elle hesap hataları: Çuval darası, yaprak payı, litre-kilogram dönüşümü ve ücret her partide hesap makinesiyle bulunur.
  • Emanet yağın izlenmesi: Hangi üreticinin hangi tankta ne kadar yağı kaldığı, sezon ilerledikçe karışır.
  • Belge hazırlığı: Hizmet faturası ve müstahsil makbuzu için gereken tutarlar sezon sonunda topluca, yorucu bir çalışmayla çıkarılır.

Bir program seçerken bu sorunların her birine nasıl cevap verdiğine tek tek bakmak gerekir.

Kabul ve tartım: ilk kayıt doğru olmalı

Bütün hesaplar kabulde tartılan net zeytinden türer. Bu nedenle kabul ekranı hızlı ve hatasız olmalıdır. Programda şu noktalara bakın:

  • Tartım biçimleri: Baskülde doğrudan net tartım, araç kantarında brüt ve dara farkı, gerektiğinde elle giriş.
  • Düşümler: Çuval ve kasa adedine göre ambalaj darası, yaprak ve çöp payı. Birim daralar işletmeye göre ayarlanabilmelidir.
  • Terazi bağlantısı: Ağırlığın teraziden okunması yazım hatasını ortadan kaldırır. Okumanın kayda geçerken değiştirilemeyecek biçimde alınması, itirazlarda güven verir.
  • Üretici arama: Ad, telefon ya da üretici numarasıyla bulma; kayıtlı olmayan üreticiyi aynı ekrandan ekleme.
  • Parti bilgileri: Çeşit, köy, tarife, ayrı ya da ortak sıkım, yağın ne olacağı (teslim, emanet, satış), yıkama ve öncelik.

Kabulün sonunda üreticinin eline sıra numaralı bir fiş geçmelidir. Fişte bir karekod olması, üreticinin sırasını ve sonucunu telefonundan izlemesini sağlar.

Sıra ve hat yönetimi

Yağhanede en çok sorulan soru "Sıram ne zaman gelecek?" sorusudur. Bu soruya tahminle değil hesapla cevap verebilen bir program, kapıdaki gerginliği belirgin biçimde azaltır. Sıra hesabında dikkate alınması gerekenler şunlardır:

  • Her hattın saatlik işleme kapasitesi (kg/saat) ve iki parti arasındaki hazırlık süresi,
  • Hatlarda o an çalışan partilerin kalan süresi,
  • Öncelik verilen partiler (bozulma riski olan zeytin, uzak köyden gelen üretici gibi),
  • Bakımdaki ya da arızalı hatlar.

Hattın en az parti sınırının altında kalan küçük partiler için ortak (karışık) sıkım desteği de önemlidir. Program, hangi partilerin birlikte sıkılabileceğini önermeli ve çıkan yağı her partinin zeytin ağırlığına göre paylaştırmalıdır. Sıra yönetimini ayrıntılı ele aldığımız yağhanede sıra yönetimi rehberine de göz atabilirsiniz.

Sonuç, randıman ve yağ sınıfı

Sıkım bitince çıkan yağ girilir ve program randımanı hesaplar. Burada bakılacak konular:

  • Yağın kilogram ya da litre olarak girilebilmesi; litrenin ayarlanabilir bir yoğunlukla kilograma çevrilmesi,
  • Randımanın ve "kaç kiloya bir" değerinin anında gösterilmesi,
  • Asitlik girildiğinde yağ sınıfının önerilmesi (eşikler ayarlanabilir olmalı),
  • Malaksör sıcaklığının ve süresinin kaydı,
  • Sonucun üreticinin önceki partileri, köy ve çeşit ortalamasıyla karşılaştırılıp belirgin sapmanın uyarılması.

Son madde küçük görünse de şikâyetlerin önünü keser. Beklenenden çok düşük bir randıman, tartımda ya da hatta bir karışma olduğunu düşündürebilir; görevli fiş üreticiye verilmeden kontrol eder. Randıman hesabının ayrıntıları için zeytin randımanı nasıl hesaplanır yazımıza bakabilirsiniz.

Ücret modelleri, emanet ve teslim

Fabrikalar sıkım ücretini farklı biçimlerde alır: zeytin kilogramı başına, yağ kilogramı başına, hak yağ olarak (yağın belirli bir yüzdesi fabrikada kalır) ya da bunların karmasıyla. Program bütün bu modelleri tarife olarak tanımlayabilmeli, en az ücret ve yıkama ücreti gibi ekleri hesaba katmalıdır. Ücretin yağdan kesilmesi, yani üreticinin parasını yağla ödemesi de sık görülen bir uygulamadır. Bu konuyu fason sıkım ücreti modelleri yazımızda örneklerle anlattık.

Teslim ekranında yağın kaplara, emanet tankına ya da fabrikaya satışa bölünebilmesi gerekir. Emanet yağın ayrı bir defterde değil, tank hareketleriyle aynı kayıtta tutulması önemlidir; aksi hâlde "tankta ne kadar yağ var" ile "üreticilerin emaneti ne kadar" soruları farklı cevaplar verir.

Belge düzeni ve muhasebe bağlantısı

Fason sıkımda belge düzeni işletmeden işletmeye değişebilir. Genel olarak sıkım ücreti için hizmet faturası, üreticiden alınan yağ için müstahsil makbuzu gündeme gelir. Hak yağ ve ücretin yağdan kesilmesi durumunda her iki belge de söz konusu olabilir. Doğru belge düzenini işletmenizin mali müşaviriyle belirlemeniz gerekir.

Program açısından önemli olan, belgeye esas tutarların doğru ve eksiksiz hazırlanmasıdır: miktar, fiyat, stopaj ve SGK gibi kesintiler, net tutar, üreticinin kimlik numarası. Belgeyi elektronik olarak kesen yazılım muhasebe programınız ya da entegratörünüz olabilir; bu durumda yağhane programının bu verileri muhasebeye aktarılabilir bir dosya olarak vermesi yeterlidir.

Seçim için kontrol listesi

Demo görüşmesinde aşağıdaki soruları sorarak programları karşılaştırabilirsiniz:

KonuSorulacak soru
KabulBaskül, araç kantarı ve elle tartım var mı? Çuval, kasa ve çöp payı düşülüyor mu?
TeraziAğırlık teraziden okunabiliyor mu? Okuma sonradan değiştirilebiliyor mu?
SıraTahmini başlama saati hat kapasitesine göre hesaplanıyor mu? Üretici bunu görebiliyor mu?
SonuçRandıman, kaç kiloya bir ve asitliğe göre sınıf otomatik mi? Sapma uyarısı var mı?
ÜcretKilo başı, yağ başı, hak yağ ve karma tarife tanımlanabiliyor mu? Yağdan kesme hesaplanıyor mu?
EmanetEmanet yağ ve tank doluluğu aynı defterden mi geliyor?
BelgeFatura ve makbuz tutarları hazırlanıyor mu? Muhasebeye dosya veriliyor mu?
KullanımTelefon ve tablette çalışıyor mu? Kullanıcı rolleri ve işlem kaydı var mı?

Programın internet bağlantısı gerektirip gerektirmediğini, kurulumun ve eğitimin nasıl yapılacağını ve sezon içinde desteğe nasıl ulaşacağınızı da baştan netleştirin.

Mengene bu ihtiyaçları nasıl karşılıyor?

Koznet Bilişim'in geliştirdiği Mengene zeytinyağı fabrikası yönetim programı, yukarıdaki adımları tek bir web uygulamasında birleştirir. Kabulde baskül, araç kantarı ya da elle tartım yapılır; tartım bilgisayarındaki köprü programıyla terazideki ağırlık tek tuşla alınır. Her partiye karekodlu sıra fişi verilir. Sıra, hatların kapasitesi ve hazırlık süresiyle sürekli yeniden hesaplanır; tahmini saat kabul ekranında, üretim panosunda, salon ekranında ve çiftçinin takip sayfasında aynıdır.

Sonuç penceresinde randıman, kaç kiloya bir ve asitliğe göre sınıf anında görünür; sonuç, üreticinin geçmişi ve köy ortalamasıyla karşılaştırılır. Tarifeler kilo başı, yağ başı, hak yağ ve karma olarak tanımlanır. Teslimde yağ kaplara, emanete ya da satışa bölünür; ücret yağdan kesilebilir. Hizmet faturası ve müstahsil makbuzu için tutarlar ve taslak hazırlanır, muhasebeye CSV dosyası verilir. Mengene belgeyi GİB'e göndermez; belge muhasebe programınızdan ya da entegratörünüzden kesilir.

Mengene web tabanlıdır ve internet bağlantısı gerektirir; bilgisayar, tablet ve telefon tarayıcısında çalışır. Fabrikanıza özel ihtiyaçlar için sektörel özel yazılım hizmetimizi de inceleyebilirsiniz. Kendi hatlarınız ve tarifelerinizle bir demo görmek için teklif ve demo isteyin ya da bizimle iletişime geçin. Ürünün bütün ekranlarını Mengene ürün sayfasında görebilirsiniz.