Personel devam kontrol sistemi (PDKS) denince çoğu kişinin aklına duvardaki parmak izi ya da yüz tanıma cihazı gelir. Oysa cihaz işin yalnız ilk adımıdır: kimin, hangi saatte okuttuğunu kaydeder. O kayıtları vardiyaya, izne, resmi tatile ve fazla mesaiye göre anlamlı bir puantaja çeviren şey PDKS programıdır. Yanlış seçilmiş bir program, iyi cihazlara rağmen ay sonunda yine hesap tablosunda saatlerce düzeltme yapılmasına yol açar. Bu rehberde bir PDKS programını seçerken bakmanız gereken sekiz ölçütü, sahada en sık karşılaşılan sorunlarla birlikte anlatıyoruz.
PDKS programı ne yapar, cihazdan farkı nedir?
PDKS cihazı bir kimlik doğrulama ve kayıt aracıdır. Parmak izini, yüzü, kartı ya da şifreyi doğrular ve "şu numaralı personel şu saatte okuttu" bilgisini belleğine yazar. Cihazın vardiyadan, hafta tatilinden ya da izinden haberi yoktur.
PDKS programı bu ham okumaları alır ve şu sorulara cevap verir:
- Personel bugün hangi vardiyadaydı, kaçta geldi, kaçta çıktı?
- Geç kaldı mı, erken çıktı mı, tolerans içinde mi kaldı?
- Ne kadar çalıştı; bunun ne kadarı normal çalışma, ne kadarı fazla mesai?
- Gelmediği gün izinli miydi, raporlu muydu, yoksa devamsız mıydı?
- Ay sonunda bordroya hangi toplamlar gidecek?
Kısacası cihaz veri toplar, program karar üretir. Seçim yaparken önce programın bu kararları nasıl verdiğine, sonra hangi cihazlarla konuşabildiğine bakmak gerekir.
Ölçüt 1: Cihaz uyumu ve okuma kaynakları
İşletmenizde zaten cihaz varsa ilk soru, programın o cihazdan okuma alıp alamayacağıdır. Yaygın markaların bağlantı biçimleri farklıdır. Bazı cihazlar kayıtlarını internet üzerinden bir sunucuya kendisi gönderir; buna bulut ya da itme bağlantısı denir. Bazıları ise yerel ağda bekler ve bir yazılımın gelip kayıtları okumasını ister. İyi bir program iki yolu da desteklemelidir.
Cihaz her yerde gerekmeyebilir. Küçük bir şubede bir tablet kiosk, sahada çalışan ekip için de personelin kendi telefonu yeterli olabilir. Telefondan giriş-çıkış varsa konum denetimi bulunmalı; personel ancak tanımlı şubenin yakınındayken okutabilmelidir. Ayrıca eski cihazların USB belleğe verdiği kayıt dosyalarını ya da bir hesap tablosundaki okumaları içeri alabilmek, geçiş döneminde çok işe yarar.
Turnike, kapı denetimi ya da başka bir sistem kullanıyorsanız programın okuma kabul eden bir arayüzü (API) olup olmadığını da sorun. Cihaz seçimini ve bağlantı yollarını ayrıntılı ele aldığımız parmak izi ve yüz tanıma cihazıyla personel takibi rehberine göz atabilirsiniz.
Ölçüt 2: İnternet kesintisinde veri kaybı olmamalı
Bulutta çalışan bir programda en sık sorulan soru budur. Cevabı tek bir yerde değil, okuma zincirinin her halkasında aramak gerekir:
- Cihaz: Bulut bağlantılı cihazlar kayıtları kendi belleğinde tutmalı ve bağlantı gelince göndermelidir.
- Yerel ağ yazılımı: Cihazdan okumayı sürdürmeli, kayıtları kalıcı bir kuyrukta saklamalı ve sunucu kabul etmeden silmemelidir. Elektrik kesintisinde kuyruk bozulmamalıdır.
- Tablet ve telefon: Okumayı cihazda bekletmeli; gönderirken tabletin ya da telefonun saati yanlışsa farkı düzeltmelidir.
- Sunucu: Aynı okuma iki kez gelirse ikinci kez saymamalıdır.
Satıcıya "İnternet iki gün kesilirse o iki günün okumaları ne olur?" diye sorun ve cevabın demoda gösterilmesini isteyin. Gerçek hayatta kesinti, çoğu zaman en yoğun vardiya değişiminde olur.
Ölçüt 3: Puantaj kuralları açık ve ayarlanabilir olmalı
PDKS programının asıl değeri hesap motorundadır. Türkiye'de puantaj kurallarının önemli bir kısmı 4857 sayılı İş Kanunu'na dayanır. Programın en az şu konuları hesaplayabilmesi gerekir:
- Tolerans: Birkaç dakikalık geç gelme ya da erken çıkmanın affedilip affedilmeyeceği.
- Ara dinlenme (md. 68): Dört saat ve daha kısa işlerde 15 dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar işlerde 30 dakika, yedi buçuk saatten uzun işlerde bir saat.
- Fazla çalışma (md. 41): Haftalık 45 saati aşan çalışma ve sözleşme süresi 45 saatin altındaysa fazla sürelerle çalışma.
- Gece çalışması (md. 69): 20:00 ile 06:00 arasındaki çalışma.
- Hafta tatili ve resmi tatil çalışması: Arife günlerinin 13:00'ten sonrası dahil.
- Gün sınırı: Gece vardiyasının sabah çıkışının vardiyanın başladığı güne yazılması.
Burada iki noktaya dikkat edin. Birincisi, kuralların ayarlanabilir olması: toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulaması farklıysa program ona uymalıdır. İkincisi, hesabın açıklanabilir olması: bir günün neden "eksik" ya da "geç" çıktığını, hangi okumaların sayıldığını ekranda görebilmelisiniz. Hesabın ayrıntısını puantaj ve fazla mesai hesaplama yazımızda örneklerle anlattık.
Ölçüt 4: Vardiya planı ve yasal uyarılar
Vardiyalı çalışan bir işletmede plan, puantajın temelidir. Program her personelin her gününü bilmezse geç kalmayı da fazla mesaiyi de doğru hesaplayamaz. Vardiya planı ekranında şunları arayın:
- Birden çok kişiyi ve günü aynı anda seçip vardiya atayabilme,
- Haftalık üç vardiya, 2+2 ya da 4+4 gibi dönüşümlü düzenleri döngü olarak tanımlayıp birkaç haftaya uygulayabilme,
- Bir haftayı sonraki haftalara kopyalayabilme,
- İki vardiya arasında 11 saatten az dinlenme, haftalık 45 saati aşan plan, yedi gün üst üste dinlenme günü olmaması ve uzun gece vardiyası için uyarı.
Uyarılar planı sizin yerinize yapmaz ama hatayı plan yayımlanmadan yakalamanızı sağlar. Planlama adımlarını vardiya planı nasıl hazırlanır yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.
Ölçüt 5: İzin ve fazla mesai akışları
Devam takibi yalnız okumalardan oluşmaz. Gelmediği gün izinli olan bir personel devamsız sayılmamalı, onaylanan izin puantaja kendiliğinden işlenmelidir. Bu yüzden izin ve fazla mesai için talep ve onay akışı programın içinde olmalıdır.
- Yıllık izin hak edişi: Kanuna göre hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara 14 günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara 20 günden, on beş yıl ve daha fazla olanlara 26 günden az izin verilemez; 18 ve daha küçük yaştaki ile 50 ve daha yukarı yaştaki çalışanlara en az 20 gün verilir (md. 53).
- İzin günü sayımı: İzne denk gelen hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz (md. 56). Program bunu kendisi düşmelidir.
- Fazla mesai onayı: Fazla çalışma için çalışanın onayı gerekir ve yıllık toplam 270 saati geçemez (md. 41). Programın hem talep ve onayı hem de yıllık toplamı izlemesi işinizi kolaylaştırır.
- Bildirim: Talep geldiğinde yöneticinin, karar verildiğinde personelin haberdar olması gerekir.
Ölçüt 6: Bordroya aktarım ve dönem kapatma
PDKS programının ürettiği puantaj sonunda bordroya girer. Bu adımda en çok zaman kaybettiren şey, programın çıktısının bordro programının beklediği biçime uymamasıdır. Şunları sorun:
- Aylık cetvelde normal çalışma, fazla mesai, fazla sürelerle çalışma, gece, hafta tatili ve resmi tatil çalışması ayrı ayrı görünüyor mu?
- SGK prim günü ve eksik gün nedeni kodu hesaplanıyor mu?
- Aktarım dosyasının sütunları, sırası, başlıkları ve süre biçimi bordro programınıza göre ayarlanabiliyor mu?
- Ay kapatıldıktan sonra kayıtların değiştirilmesi engelleniyor mu?
Dönem kapatma küçük bir ayrıntı gibi görünür ama önemlidir: bordrosu hazırlanmış bir ayda sonradan eklenen bir okuma, iki belge arasında fark doğurur.
Ölçüt 7: Yetkiler, denetim kaydı ve kişisel veriler
Bir PDKS programını genellikle birden çok kişi kullanır. İnsan kaynakları bütün personeli görür, bir bölüm sorumlusu yalnız kendi ekibini yönetir, personel de kendi giriş-çıkışını ve izin bakiyesini görmek ister. Rollerin bu şekilde ayrılabilmesi gerekir.
Elle eklenen ya da hesaptan çıkarılan her okuma gerekçesiyle kaydedilmeli, kimin ne zaman yaptığı denetim kaydında görünmelidir. İtiraz ya da denetim durumunda en güçlü belge budur.
Parmak izi ve yüz verisi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nda özel nitelikli kişisel veri sayılır (md. 6). Programa biyometrik verinin gelip gelmediğini, kart ya da şifre gibi başka doğrulama yollarının bulunup bulunmadığını sorun. Uygulamanın işyerinizde nasıl yürütüleceğini hukuk danışmanınızla birlikte belirleyin.
Ölçüt 8: Kurulum biçimi, demo ve destek
Program bulutta mı çalışacak, yoksa işletmenin kendi sunucusunda mı? Bulut, her yerden erişim ve bakım kolaylığı sağlar. Kendi sunucusu ise internet bağlantısı zayıf olan ya da verisini dışarı çıkarmak istemeyen işletmeler için uygundur. İki seçeneği de sunan bir program, ileride karar değiştirmenize de izin verir. Cihazların montajı, ağ kablolaması ve kurulumu için de yerinde destek gerekir; bu konuda alarm ve PDKS sistemleri hizmetimize bakabilirsiniz.
Demo sırasında aşağıdaki soruları sormanızı öneririz:
| Soru | Neden önemli? |
|---|---|
| Bizim cihazımızdan okuma alabiliyor musunuz? | Yeni cihaz maliyetini ve geçiş süresini belirler. |
| İnternet kesilirse okumalar ne olur? | Kayıp okuma, ay sonunda itiraz ve elle düzeltme demektir. |
| Gece vardiyasının sabah çıkışı hangi güne yazılıyor? | Yanlış güne yazılan çıkış, iki günü birden bozar. |
| Fazla mesai haftalık mı, günlük mü hesaplanıyor? | Haftalık 45 saat esası ile günlük hesap farklı sonuç verir. |
| Bordro programımızın istediği dosyayı verebiliyor musunuz? | Aktarım her ay tekrar eden bir iştir. |
| Bir günün hesabını ekranda nasıl görürüm? | Açıklanamayan hesap, güven kaybettirir. |
Koznet Bilişim'in PDKS ve vardiya yönetimi yazılımı Kadran, bu yazıdaki ölçütler göz önünde tutularak geliştirildi. ZKTeco, Hikvision ve Dahua cihazlarından, tablet kiosktan ve personelin telefonundan okuma alır; internet kesildiğinde okumalar kuyrukta bekler. Puantajı 4857 sayılı İş Kanunu esaslarıyla hesaplar, ayarlardan değiştirilebilen kurallarla çalışır ve aylık cetveli bordro programınıza göre ayarlanan aktarım dosyasıyla verir. Bulutta ya da kendi sunucunuzda çalışır. Ekranları ürün sayfasında görebilir, kendi vardiya düzeninizle denemek için demo isteyebilirsiniz.