Bir müşteri kalite şikâyeti bildirdiğinde ya da bir laboratuvar sonucu sınırı aştığında, paketleme tesisinin ilk sorusu aynıdır: Bu üründen ne kadar var, nerede ve kimde? Bu soruya hızlı ve eksiksiz cevap verebilmek izlenebilirliğin, cevabı önceden prova etmek ise geri çağırma tatbikatının konusudur. GLOBALG.A.P., BRCGS ve IFS gibi standartlarla denetlenen tesislerden yılda en az bir tatbikat yapmaları beklenir. Bu rehberde meyve ve sebze paketleme tesisinde izlenebilirliğin nasıl kurulacağını, kütle denkliğinin nasıl hesaplanacağını ve tatbikatın adım adım nasıl yürütüleceğini anlatıyoruz.

İzlenebilirlik nedir? Bir adım geri, bir adım ileri

İzlenebilirlik, bir ürünün nereden geldiğini ve nereye gittiğini kayıtlarla gösterebilmektir. Gıda güvenliği uygulamalarında temel yaklaşım "bir adım geri, bir adım ileri" diye özetlenir: her işletme ürünü kimden aldığını ve kime verdiğini bilmelidir. Paketleme tesisi için bunun anlamı şudur:

  • Geriye doğru: Bir paletin hangi lotlardan, bu lotların hangi üreticinin hangi bahçesinden ve hangi hasat tarihinde geldiği; bahçeye hangi ilacın ne zaman uygulandığı.
  • İleriye doğru: Bir bahçeden ya da lottan gelen ürünün hangi hat çalışmalarında işlendiği, hangi paletlere girdiği, bu paletlerin hangi araçla hangi müşteriye gittiği.

Tesisin içindeki adımlar da zincirin parçasıdır. Sarartma, hat çalışması, depo hareketleri ve yükleme kayıt altında değilse, "bir adım geri, bir adım ileri" tesis kapısında kalır ve içerideki karışım görünmez olur.

Paketleme tesisinde zincirin halkaları

Sağlam bir zincir için her halkada en az şu bilgilerin tutulması gerekir:

HalkaTutulacak bilgi
Üretici ve bahçeÜretici kimliği, GLOBALG.A.P. numarası (GGN), bahçenin köy, ada ve parsel bilgisi, ilaçlama defteri
Kabul lotuLot numarası, bahçe, hasat tarihi, net ağırlık, kap sayısı, ön kontrol sonucu
Depo ve sarartmaOda, giriş ve çıkış zamanı, sıcaklık ve nem ölçümleri
Hat çalışmasıBeslenen lotlar ve kiloları, kullanılan mum ve fungisit, sorumlu
PaletPalet numarası (SSCC), içerik, paketleme tarihi, depo konumu, meyve içi sıcaklık
SevkiyatAraç ve dorse plakası, konteyner, mühür, termograf, müşteri, belgeler

Bu halkaların birbirine numarayla bağlanması gerekir. Kasa etiketindeki lot numarası hatta okutulduğunda lot hat çalışmasına, koli çıkışı palete, palet etiketi yüklemede araca bağlanır. Her adımda etiket okutmak, elle yazmanın getirdiği hataları da azaltır. Palet numarasının nasıl üretildiğini SSCC palet etiketi yazımızda anlattık.

Lot büyüklüğü ve hatta lot karışımı

Geri çağırmanın kapsamını belirleyen en önemli etken lotun büyüklüğüdür. Lot ne kadar küçükse, sorun çıktığında etkilenen ürün o kadar az olur. Narenciyede yaygın yaklaşım, bir aracın getirdiği ve aynı üreticinin aynı bahçesinden gelen ürünü bir lot saymaktır.

Karışım çoğunlukla hatta olur. Bir hat çalışmasına birden çok lot beslendiğinde, o çalışmadan çıkan paletler artık birden çok bahçenin ürününü taşıyabilir. Burada iki ayrı soru vardır:

  • Paylaştırma: Çalışmanın çıkışı hangi lota ne kadar yazılacak? Yaygın ve savunulabilir yöntem, çıkışı lotlara hatta beslenen kilo oranında dağıtmaktır.
  • Geri çağırma bağı: Bir palet hangi lotlarla ilişkilendirilecek? Güvenli taraf, birden çok lotla çalışılan işte paletin o çalışmanın bütün lotlarına bağlanmasıdır. Böylece geri çağırmada hiçbir olası kaynak atlanmaz.

Lot karışımını azaltmak için hat çalışmalarını mümkün olduğunca lot sırasıyla yürütmek ve bir lot bitmeden diğerini beslememek iyi bir uygulamadır. Paylaştırmanın üretici hakedişine etkisini packout ve hakediş yazımızda örnekle anlattık.

Kütle denkliği nedir, nasıl hesaplanır?

Kütle denkliği (kaynak doğrulaması), kabul edilen ürünün bütününün nereye gittiğini kilo kilo gösterir. Denetçi tatbikatta çoğu zaman yalnız palet listesini değil, bu dengeyi de görmek ister. Hesap basittir: lotların kabul kilosu; paletlere giden, sanayiye ayrılan, fire, tesiste kalan ve iade edilen kiloların toplamına eşit olmalıdır.

KalemKilo
Lotların kabul kilosu (net)12.400
Paletlere giden9.800
Sanayilik1.700
Fire (çürük, su kaybı, döküntü)500
Tesiste kalan (henüz işlenmemiş)300
İade100
Fark0

Örnekteki rakamlar temsilîdir. Gerçek hayatta küçük bir fark çıkabilir; önemli olan farkın açıklanabilir olmasıdır. Büyük bir fark, kayıtsız bir hareketi, eksik girilmiş bir koli çıkışını ya da tartı hatasını işaret eder ve tatbikatta düzeltici faaliyet konusu olur.

Geri çağırma tatbikatı adım adım

  1. Senaryoyu belirleyin. Tatbikatın konusu gerçekçi olmalıdır: bir bahçenin kalıntı analizinde sınır aşımı çıkması ya da bir palet için müşterinin kalite şikâyeti bildirmesi gibi. Kaynak bir lot, bahçe, üretici, palet ya da hat çalışması olabilir.
  2. Süreyi başlatın. Tatbikatın ne kadar sürdüğü denetimde sorulur. Başlangıç zamanını kayda geçirin.
  3. Kapsamı çıkarın. Kaynaktan ileriye doğru ilgili lotları, hat çalışmalarını ve paletleri bulun. Paletleri durumlarına göre ayırın: tesiste duranlar, yolda olanlar ve müşteriye sevk edilenler.
  4. Kütle denkliğini kurun. Kaynağın kabul kilosunun nereye gittiğini yukarıdaki gibi gösterin.
  5. Müşteri listesini hazırlayın. Etkilenen her müşterinin sevkiyatlarını, palet numaralarını (SSCC) ve iletişim bilgilerini çıkarın. Tatbikatta müşteriyle iletişim kurulacaksa iletinin tatbikat olduğu açıkça yazılmalıdır.
  6. Gerçek durumda stoğu durdurun. Gerçek bir geri çağırmada tesisteki paletler hemen bloke edilir; tatbikatta stok durdurulmaz.
  7. Süreyi kapatın ve raporu yazın. Bitiş zamanı, kapsamın o anki görüntüsü ve notlarla kayıt kapatılır.
  8. Değerlendirin. Kayıtlarda boşluk çıktıysa nedenini bulun ve düzeltici faaliyeti belirleyin.

Tatbikatın hedef süresi standarda ve alıcının şartnamesine göre değişebilir. Kendi standardınızın güncel sürümündeki şartı esas alın ve tatbikatı farklı kaynaklarla tekrarlayın: bir sefer bahçeden, bir sefer paletten başlamak zincirin iki yönünü de sınar.

Tatbikat raporunda neler olmalı?

Denetçiye verilecek rapor kısa ama eksiksiz olmalıdır. Şu başlıklar yeterli bir çerçeve sunar:

  • Amaç ve tür: tatbikat ya da gerçek geri çağırma
  • Kaynak ve neden
  • Başlangıç ve bitiş zamanı, toplam süre
  • Kapsam tabloları: lotlar, hat çalışmaları, durumlarına göre paletler, müşteriler
  • Kütle denkliği
  • Sonuç, tespit edilen eksikler ve düzeltici faaliyetler
  • Hazırlayan ve onaylayan için imza alanları

Raporun tatbikat kaydı tamamlandığı anda yazılımdan üretilmesi, rakamların elle derlenmesinden doğan hataları önler ve süre bilgisini güvenilir kılar.

Sık yapılan hatalar

  • Hatta beslenen lotların kaydedilmemesi: Palet ile bahçe arasındaki bağ kopar, geri çağırma kapsamı gereğinden fazla genişler.
  • Kasa etiketi yerine elle yazılan lot numaraları: Okunamayan ya da yanlış yazılan numara zinciri bozar.
  • Sanayilik ve firenin girilmemesi: Kütle denkliği tutmaz, denetimde açıklanamayan fark kalır.
  • Müşteri iletişim bilgilerinin eski olması: Kapsam doğru çıksa da bildirim gecikir.
  • Tatbikatı her yıl aynı kaynakla yapmak: Zincirin zayıf halkası görünmez kalır.
  • Raporu tatbikattan günler sonra hazırlamak: Süre ve kapsam bilgisi güvenilirliğini yitirir.

Turunç ile izlenebilirlik ve geri çağırma tatbikatı

Koznet Bilişim'in paketleme tesisleri için geliştirdiği Turunç, bu zinciri tesisteki fiziksel akışla birlikte kurar. Kabul lotu, depo hareketi ve sarartma, hat çalışması, koli çıkışı, palet ve sevkiyat birbirine bağlıdır. Palet, SSCC, lot, sevkiyat ya da konteyner numarası okutulduğunda zincir şeridi bahçeden müşteriye açılır; altında ilaçlamalar ve PHI uygunluğu, kalıntı analizleri, sarartma, hat çalışması, depo hareketleri ve sevkiyat bir zaman çizgisinde görünür.

Bir hat çalışmasının çıkışı, girdi lotlarına beslenen kilo oranında dağıtılır; birden çok lotla çalışılan işte palet o çalışmanın bütün lotlarına bağlanır. Kütle denkliği, lotların kabul kilosunu paletlere giden, sanayilik, fire, tesiste kalan ve iade toplamıyla karşılaştırır.

Geri çağırma kaydı tatbikat ya da gerçek olarak açılır; kaynak lot, bahçe, üretici, palet ya da hat çalışması olabilir. Kayıt açılınca kronometre başlar ve kapsam hesaplanır: lot sayısı ve kilosu, tesisteki, yoldaki ve sevk edilmiş paletler, müşteriler ve kütle denkliği. Müşteri kartından etkilenen sevkiyatlar ve SSCC listesi e-postayla bildirilir; tatbikatta iletinin başında tatbikat olduğu yazar. Gerçek geri çağırmada tesisteki paletler tek eylemle bloke edilir. Tamamlanan kayıttan amaç, kaynak, süre, kapsam tabloları, kütle denkliği, sonuç ve imza alanları olan A4 rapor yazdırılır.

Ekranları ürün sayfasında inceleyebilir, kendi tesisinizin akışıyla bir tatbikatı görmek için demo isteyebilirsiniz. Tesisinize özgü süreçler için sektörel özel yazılım hizmetimize de göz atabilirsiniz.