Parmak izi ya da yüz tanıma cihazı, personel takibine geçen işletmelerin ilk yatırımıdır. Ancak cihazı duvara asmak işin yarısıdır. Cihazın yazılıma nasıl bağlanacağı, internet kesildiğinde kayıtların ne olacağı, personelin cihazla nasıl eşleşeceği ve cihaz olmayan şubelerde ne yapılacağı baştan düşünülmezse kayıtlar eksik ya da dağınık kalır. Bu rehberde PDKS cihazıyla personel takibini seçimden kuruluma, bulut bağlantısından internetsiz çalışmaya kadar pratik yönleriyle anlatıyoruz.
Cihaz ne kaydeder, yazılım ne yapar?
Bir PDKS cihazı iki iş yapar: kişinin kimliğini doğrular ve okuma zamanını kaydeder. Kaydın içinde genellikle personelin cihazdaki numarası, tarih ve saat, doğrulama biçimi (parmak izi, yüz, kart, şifre) ve bazı cihazlarda giriş ya da çıkış bilgisi bulunur. Parmak izinin ya da yüzün kendisi değil, cihazın tanıma için kullandığı şablon cihazda tutulur.
Cihaz vardiyayı, izni, resmi tatili bilmez. Bu kayıtları alıp "kim geç kaldı, kim gelmedi, kim ne kadar fazla çalıştı" sorularına cevap veren PDKS yazılımıdır. Bu yüzden cihaz seçerken yazılımla nasıl konuşacağı en az tanıma hızı kadar önemlidir. Yazılım tarafında nelere bakmanız gerektiğini PDKS programı nasıl seçilir rehberimizde ele aldık.
Doğrulama yöntemleri: parmak izi, yüz, kart ve şifre
Her yöntemin güçlü ve zayıf yanları vardır. Birçok cihaz birden çok yöntemi aynı anda destekler:
| Yöntem | Güçlü yanı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Parmak izi | Başkası adına okutmayı zorlaştırır, yaygın ve bilinen yöntemdir. | Kirli, yaralı ya da yıpranmış parmaklarda okuma zorlaşabilir; ağır sanayide sorun çıkarabilir. |
| Yüz tanıma | Temassızdır, hızlıdır, eldivenle çalışan personelde rahattır. | Işık, kamera açısı ve cihazın yerleşimi tanıma başarısını etkiler. |
| Kart | Ucuz ve hızlıdır, biyometrik veri gerektirmez. | Kart başkasına verilebilir, kaybolabilir. |
| Şifre (PIN) | Ek donanım gerektirmez, yedek yöntem olarak kullanılır. | Paylaşılabilir; tek başına zayıf bir doğrulamadır. |
Pratikte en sağlam yaklaşım, ana yöntemin yanında bir yedek yöntem bulundurmaktır. Örneğin yüz tanımalı bir cihazda parmak izi okumayan personel için kart tanımlanabilir.
Cihazı seçerken bakılacaklar
- Kapasite: Cihazın kaç kullanıcıyı ve kaç okuma kaydını saklayabildiği. Personel sayınızın ve internetsiz geçebilecek sürenin üzerinde bir kapasite seçin.
- Bağlantı: Ethernet ya da Wi-Fi, bulut (itme) bağlantısı desteği, yerel ağdan okunabilme. Kullanacağınız yazılımın bu bağlantı biçimini desteklediğini önceden doğrulayın.
- Ortam: Dış mekân, toz, nem ve güneş ışığı. Yüz tanıma cihazları doğrudan güneş alan girişlerde zorlanabilir.
- Kapı ve turnike: Cihaz kapı kilidini ya da turnikeyi de sürecek mi? Bu durumda geçiş denetimi ile devam takibi birlikte planlanmalıdır.
- Elektrik: Kesintide cihazın ve ağ donanımının ayakta kalması için kesintisiz güç kaynağı düşünün.
Cihazın yeri, kablolaması ve kurulumu sahaya göre değişir. Keşif, temin ve montaj için alarm ve PDKS sistemleri hizmetimize, cihazların bağlanacağı ağ altyapısı için ağ ve network çözümlerimize göz atabilirsiniz.
Cihaz yazılıma nasıl bağlanır? Bulut, yerel ağ ve köprü
Cihazla yazılım arasında üç temel bağlantı yolu vardır:
- Bulut (itme) bağlantısı: Cihaz, menüsündeki sunucu ayarına yazılan adrese kayıtlarını kendisi gönderir. İşyerinde ayrı bir bilgisayar gerekmez; cihazın internete çıkması yeterlidir. Cihaz genellikle seri numarasıyla tanınır.
- Yerel ağdan okuma: Cihaz yerel ağda sabit bir IP adresiyle bekler; aynı ağdaki bir yazılım belirli aralıklarla bağlanıp kayıtları okur. Bazı markalarda iletişim şifresi, bazılarında cihazın web arayüzü kullanıcısı gerekir.
- Olay gönderimi: Bazı cihazlar her okumayı anında, ayarlanan bir adrese olay olarak gönderir.
Yazılım bulutta, cihaz yerel ağdaysa ikisinin arasında bir köprü gerekir. Köprü, işyerinde sürekli açık duran bir bilgisayara kurulan küçük bir yazılımdır: yerel ağdaki cihazları okur ve kayıtları internet üzerinden yazılıma iletir. Köprünün bir Windows hizmeti olarak çalışması, bilgisayar yeniden başladığında kendiliğinden açılması ve internet yokken de durumunu gösterebilmesi önemlidir.
İnternet kesildiğinde okumalar ne olur?
İyi bir kurulumda internet kesintisi okuma kaybına yol açmaz. Bunun için zincirin her halkasında kayıtların saklanması gerekir:
- Bulut bağlantılı cihaz kayıtları kendi belleğinde tutar ve bağlantı gelince gönderir.
- Köprü cihazları okumayı sürdürür, kayıtları diske yazar; sunucu kabul ettiğini bildirmeden kuyruktan silmez. Elektrik kesilse de kuyruk korunur.
- Köprü cihazdaki kayıtları silmez; gerekirse aynı kayıtlar cihazdan yeniden okunabilir.
- Sunucu aynı okumayı ikinci kez geldiğinde tanır ve iki kez saymaz.
Saat de önemlidir. Cihazın saati kayarsa okumalar yanlış saate yazılır. Köprünün cihaz saatini düzenli olarak eşitlemesi, ileri tarihli okumaların ise reddedilmesi bu sorunu önler.
Personel kaydı ve cihaz numarası eşleştirme
Cihaz personeli adıyla değil numarasıyla tanır. Yazılımdaki her personelin cihazdaki numarası tanımlanmalıdır. Bu aşamada sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Önündeki sıfırlar: Bazı cihazlar 105 numarayı 00105 olarak gönderir. Yazılımın bunları aynı numara saymasını sağlayın.
- Eşleşmeyen okuma: Cihazda kayıtlı ama yazılımda numarası tanımlanmamış bir personelin okumaları kaybolmamalı; numara bir personele bağlanınca geriye dönük işlenmelidir.
- Personeli cihaza yazma: Yeni personeli her cihaza tek tek girmek yerine yazılımdan cihaza göndermek zaman kazandırır. Parmak izi ya da yüz kaydı ise cihazın başında, personelin kendisiyle yapılır.
- Eski kayıtlar: Geçişte cihazın USB belleğe verdiği kayıt dosyası yazılıma aktarılarak önceki günler de puantaja alınabilir.
Cihaz olmayan yerler: tablet kiosk ve telefon
Her şubeye cihaz koymak gerekmez. Küçük bir şubede duvara sabitlenmiş bir tablet, kiosk olarak cihazın işini görebilir: personel numarasını ya da kartını ve şifresini girer, tablet isteğe bağlı olarak ön kamerayla fotoğraf çeker. İnternet yokken tablet şifreyi kendisi doğrulamalı ve okumaları saklamalıdır.
Sahada, şantiyede ya da müşteri ziyaretinde çalışan personel için telefon iyi bir seçenektir. Burada konum denetimi şarttır: Personel ancak tanımlı şubenin belirli bir yarıçapı içindeyken giriş-çıkış yapabilmelidir. Daha sıkı denetim gereken yerlerde işyeri ağına bağlı olma şartı ya da kioskun ekranındaki, kısa aralıklarla değişen bir karekodun telefonla okutulması eklenebilir.
Biyometrik veri ve kişisel verilerin korunması
Parmak izi ve yüz verisi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nda özel nitelikli kişisel veri olarak sayılır (md. 6). Bu nedenle biyometrik cihaz kullanmadan önce çalışanların nasıl bilgilendirileceği, verinin hangi hukuki sebebe dayanılarak işleneceği ve biyometrik yöntemi kullanmak istemeyen çalışana hangi seçeneğin sunulacağı belirlenmelidir. Kart ya da şifre gibi yöntemlerin yedek olarak bulunması bu açıdan da yararlıdır. Uygulamayı işletmenizin hukuk danışmanıyla birlikte netleştirin.
Teknik açıdan da sorulacak bir soru vardır: Biyometrik şablon nerede duruyor? Şablonun cihazda kalması ve yazılıma yalnız personel numarası ile okuma zamanının gelmesi, verinin dağıldığı yerleri azaltır.
Kadran ile cihaz bağlantısı
Koznet Bilişim'in PDKS ve vardiya yönetimi yazılımı Kadran, bu yazıdaki bağlantı yollarının hepsini destekler:
- ZKTeco: Bulut (ADMS) bağlantılı cihazlar okumaları doğrudan gönderir; yerel ağdaki cihazlar TCP 4370 ile Kadran Köprü üzerinden okunur.
- Hikvision: Köprü, ISAPI ile başarılı doğrulama olaylarını çeker; HTTP dinleme ile gönderilen olaylar da alınır.
- Dahua: Köprü cihazın kayıtlarını okur.
- Turnike ve diğer sistemler: Genel API ile okuma gönderir.
- Kadran Köprü: Windows hizmeti olarak çalışır, paneldeki 8 haneli kodla bağlanır, kayıtları diske yazarak kuyrukta tutar, cihazdaki kayıtları silmez ve internetsiz açılan bir durum sayfası sunar.
- Kiosk ve telefon: Tablet kiosk personel numarası ya da kartla ve PIN ile çalışır; telefondan giriş-çıkışta şube konumu denetlenir. İkisinde de okumalar internet yokken bekler, gönderimde saat farkı düzeltilir.
Cihaz ekleme sihirbazı marka, bağlantı ve cihazda yapılacak ayarları adım adım gösterir; panelden personeli cihaza yazabilir, kayıtları yeniden okutabilir ve cihaz saatini eşitleyebilirsiniz. Kadran'a parmak izi ya da yüz şablonu gelmez; yalnız personel numarası, okuma zamanı ve doğrulama biçimi gelir. Okumaların puantaja nasıl çevrildiğini puantaj ve fazla mesai hesaplama yazımızda anlattık. Ekranları ürün sayfasında görebilir, cihazlarınızla birlikte değerlendirmek için demo isteyebilirsiniz.